Ekonomide Karşılaştırma Hataları: Apple Ekonomisi Türkiye Ekonomisinden Büyük mü?

Medyadaki bazı yazılara ve twitter’daki bazı paylaşımlara göre Apple firmasının ekonomik büyüklüğü Türkiye ekonomisinden daha büyük.

Mesela şunlar yazılıyor:

Apple Türkiye’yi geçerek dünyanın en büyük 16. ekonomisi oldu.

Apple Piyasa değeri: 815 milyar dolar Çalışan: 115.000. Türkiye GSMH: 720 milyar dolar Nüfus: 79 milyon.

Apple’ın piyasa değeri 800 milyar $’a ulaşmış.. Yani tek başına Apple Türkiye’nin GSMH’sine eşit..

Apple’ın piyasa değeri 815 milyar dolar. Bu değerle, dünyanın en büyük 16. ekonomisi oluyor.

Apple’ın piyasa değeri rekor kırdı (Türkiye’den daha büyük).

Türkiye’nin toplam gayrisafi milli hasılasının (GSMH) 2016 yılı sonunda 730 milyar dolar olduğu da düşünülürse Amerikan Apple şirketi tek başına piyasa değeri bakımından Türkiye’den daha büyük bir ekonomik güç olarak ortaya çıkıyor. Bir başka deyişle Apple bir ülke olsaydı 752 milyar dolarlık Hollanda’nın üzerinde yer alarak dünyanın en büyük 16’ıncı ekonomisi olacaktı…

Apple şayet bir ülke olsaydı bu rakam ile dünyanın 16’ıncı büyük ekonomisi oluyor, Türkiye ve Hollanda’yı geride bırakıyordu.

*****

Bu yazıların kaynağı olarak; Twitter’ın arama kısmına Apple ve Türkiye yazarsanız bunlar gibi sayısız yazılara, yorumlara ve yönlendirilen linklere ulaşabilirsiniz.

İşin ilginç yanı bir tane bile itiraz eden yok. En azından ben rastlamadım.

Teknolojinin büyüleyiciliğinden olsa gerek, sorgulama kanalları körelmiş.

Allah aşkına Apple ekonomisi Türkiye veya Hollanda ekonomisinden büyük olabilir mi?

Peki, olamazsa nerede hata yapılıyor? Kaçırılan nokta ne?

Şurası:

Ekonomi bilimindeki çok temel bir konu var: Akım ve stok değerler.

Akım belli bir dönemlik, örneğin yıllık değerleri gösterir. Stok ise tarih boyunca akımların birikmesinden oluşur (sadece amortismanlar stoktan çıkarılır).

Damlayan bir musluğun altındaki bardağa dökülen her bir damla birer akımdır. Ama örneğin bir saat içinde bardakta biriken toplam su miktarı stoktur (buharlaşan kısım amortisman olarak düşünülebilir).

Bir yıl boyunca cari açık ve diğer nedenlerle dışarıdan alınan borçlar akımdır. Ama yıllar boyunca biriken ve belli bir düzeye çıkan borçlar stoktur; dış borç stokudur (dış borç servisleri/ödemeleri amortisman gibi düşünülebilir).

Bir yıl boyunca yapılan yatırımlar akımdır. Yatırımların yıllar boyunca birikmiş olması stoktur; sermaye stokudur (yenileme yatırımları toplam stoktan amortisman olarak düşülür).

Bir yılda üretilen GSMH (gayri safi milli hasıla) akımdır. Tarih boyunca GSMH’nin birikmesiyle stok, yani milli servet oluşur. Yollar, köprüler, hanlar, hamamlar, şirketler, kurumlar veya dağdaki bir çoban kulübesine kadar her şeyin toplam değeridir milli servet. Milli gelir akım, milli servet stoktur.

Akım akımla, stok da stokla karşılaştırılabilir.

*****

Apple’ın bazı verilerine bakarak devam edelim.

Çeyreklik cirosu son yıllarda artmış olup, 50 milyar dolar civarlarında gerçekleşmektedir. Bu da yıllık olarak cirosunun 200 milyar dolar civarında olması anlamına gelir. (2013-2016 yıllarında toplam geliri 170, 180, 230 ve 215 milyar dolardır. Yıllık net karı ise 40-50 milyar dolar civarlarında gözüküyor).

Apple’ın akım değeri yani bir yıllık cirosu 215 milyar dolardır. Stok değeri ise 800 milyar dolardır (ulaştığı piyasa değeri).

Türkiye’nin akım değeri 800 milyar dolardır (GSMH). Stok değeri ise trilyon dolarlarla ölçülebilir (milli servet).

Anlaşılacağı gibi Apple’ın stok değeri (800 milyar dolar) ile Türkiye’nin akım değeri (800 milyar dolar) karşılaştırılamaz.

Türkiye’nin akım değeri Apple’ın dört katıdır.

215 milyarlık cirosuyla Apple’ı dünyanın en büyük 20 ekonomisi ile karşılaştırmak…

Apple’ın piyasa değeri (800 milyar dolarlık stok) İstanbul Borsası’ndaki tüm şirketlerin toplamının dört katından büyük deniliyor. Bu doğru, ama Türkiye’nin ekonomik stokundan büyük değil.

Apple’ın kasasındaki paraların da  son yıllarda artarak 250 milyar doların üzerine çıktığı biliniyor. Bununla Türkiye’nin dış borçlarının ödenebileceği de yazılıyor.

Bu hata için de akım-stok gibi ekonominin temel analiz araçlarına gerek yok. TCMB, TÜİK, Ekonomi Bakanlığı gibi çok sayıda resmi kurum bunları yayınlıyor. Göz atmak yeterli olacaktır.

*****

Ekonomi yazılarında rastlanan hatalar bunlarla sınırlı değil.

Örneğin farklı ülkelerin büyüme hızı ve dış borç gibi bazı verileri karşılaştırılırken hatalar yapılıyor.

Karşılaştırılan ülkelerin nüfus büyüklüğü, ekonomik büyüklük, uğraşılan ekonomik sorunlar ve ekonomik gelişmişlik düzeyi gibi çeşitli kriterler açısından birbirine benzer veya yakın ülkeler olması gerekiyor.

Örneğin ekonomi kanunları ve özellikle kalkınma kanunları gelişmişlik düzeyinin başlangıç aşamaları ile daha ileri aşamalarında farklı çalışıyor.

Gelişmişliğin çok farklı düzeylerinde olan iki ülkeyi ele alıp karşılaştırma yapmak sonuçların daha baştan sorunlu olması anlamına gelir.

10 yaşındaki bir çocuğun boyunun büyüme hızı ile 40 yaşındaki annesinin boyunun büyüme hızını karşılaştırmak gibi…

Bunların ayrıntıları, öneminden dolayı, ayrı bir yazının konusu olmalı. Sorulur veya talep gelirse bunu da yazabilirim.

*****

Sonuç olarak Apple ile bağlarsak, yıllık 215 milyar dolarlık bir akım bir firma için çok büyük ve gerçekten baş döndürücü.

Böyle bir başarı Türkiye gibi ülkelere ve ülkelerdeki firmalara da örnek olmalı.

Bu akımın “yatırım ortamı”nı ve “alt yapı”sını hazırlamanın koşulları tartışılmalı, anlaşılmalı, önerilmeli ve uygulanmalı.

Ancak karşılaştırmalar doğru yapıldığında öneriler bir anlam kazanabilir ve uygulamada gerçekten yol gösterici olabilir. Aksi halde ekonomik gidişata zarar da verebilir.

Yarım hoca imandan, yarım doktor candan, yarım ekonomist de paradan eder.

Para ise üretim, tüketim, ihracat, yatırım, istihdam kısaca tüm ekonomi demektir.

Not: Konunun izahı için sayılarda büyük ölçüde yuvarlamalar yapılmıştır. Kullanılan sayısal verilerin kaynakları:

https://www.apple.com/tr/pr/library/2017/05/02Apple-Reports-Second-Quarter-Results.html;

https://www.investing.businessweek.wallst.com/research/stocks/financials/financials.asp?ticker=AAPL

Şevket Tüylüoğlu

(Not: Ekonomik Gündem gazetesinde yayınlanmıştır).

Kaynak: http://sevkettuyluoglu.com/2017/05/13/ekonomide-karsilastirma-hatalari-apple-ekonomisi-turkiye-ekonomisinden-buyuk-mu/